«لاکچری های هنری» در خانه های ایرانی

0 67

نمی‌شود ایرانی بود و هنر دست ایرانی را دوست نداشت. قالی تبریزی، گلیم هرسین و قفقازی، ظرف میناکاری و تابلوی خاتم کاری اصفهانی، پارچه ترمه یزدی و پته کرمانی و هزاران هنر دستی که هر ایرانی دوست دارد یکی از آنها را در خانه‌ خود داشته باشد، زیر پایش، روی دیوارش یا بر تنش.

اما سال‌ها می‌شود که هنرهای دستی و سنتی ایرانی کمتر جایی در خانه‌ ایرانیان دارد. چرا؟ بله گمانتان درست است، قیمت بالای تولیدات. «کاهش قیمت‌های تولیدات صنایع دستی حاصل پیوند فعالان صنایع دستی و طراحان صنعتی در ایران» خبری خوشایند از زبان معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی برای علاقه‌مندان به هنرهای سنتی و فعلان صنایع دستی در ایران است. خبری که شاید آغازی باشد برای تقویت صنعتی برای خودکفایی از پول نفت.

لاکچری و لوکس شدن صنایع دستی ایرانی و به موازات دوری آنها از زندگی عامه مردم، اتفاقی بود که با انقلاب صنعتی و ورود محصولات کارخانه‌ای به ایران مدرن رخ داد. مدرنیته کم کم هنرهای سنتی را عقب راند و آنها را به انزوای موزه‌ها برد. قمیت‌ها را نجومی کرد و هنرمندان را گوشه‌نشین و ناشناس. گرچه سال‌هاست که صنایع دستی در ایران بیشتر پشت ویترینی یا مخصوص گردشگران خارجی اند اما امروز کارشناسان معتقدند که یکی از مهمترین راهکارها در کنار تشویق مردم برای خروج صنایع دستی از این رکود پیوند سنت و مدرنیته است. راهکاری که شاید بتواند شکاف بین مردم و صنایع دستی را پر کند، قیمت‌ها را بشکند، صنایع دستی را کاربردی‌تر کند و صنایع دستی را رونق دهد. راهکاری که معاونت صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی نیز در کنار تشویق فعالان صنایع دستی، جلوگیری از ورود صنایع دستی قاچاق و اختصاص بودجه و حمایت‌های مالی و معنوی برای فروش محصولات به کار گرفته است. اما آیا صنعتی شدن صنایع دستی را از هویتش دور نمی‌کند؟

پیوند صنعت و سنت، حلقه گمشده در ایران

مهران هوشیار، مدیرگروه صنایع دستی دانشگاه سوره در گفت‌وگو با «ابتکار» به این سوال پاسخ می دهد: در دانش آکادمیک طراحی صنعتی برخاسته از صنایع دستی است و فرزند صنایع دستی است. اما متاسفانه همان طور که دانشجویان طراحی صنعتی از علم فراوانی در حوزه طراحی و مبانی خلاقیت آگاهی و اشراف دارند اما برعکس پیوند هویتی را نسبت به صنایع دستی از دست داده اند. فارغ التحصیلان طراحی صنعتی هویت ایرانی-سنتی را نمی‌شناسند و دانشجویان صنایع دستی دانش طراحی و خلاقیت را ندارند. ما با اجرای برنامه‌هایی نظیر مسابقه جایزه بزرگ طراحی هنرهای سنتی می‌خواهیم این پیوند را ایجاد کنیم و این حلقه گمشده را بازسازی کنیم تا صنایع دستی ما بتواند با دانش روز، مبانی خلاقیت معاصر، با سلیقه جامعه امروز به سبک زندگی ما نزدیک شود. او ادامه می‌دهد: الزاما تعریف صنایع دستی این نیست که با دست ساخته شده باشد بلکه ماشین‌ها نیز می‌توانند در ساخت‌ آنها دخیل باشند.‌

هوشیار با بیان اینکه صنایع دستی می‌تواند از تکنولوژی روز کمک بگیرد اما باید روح و انرژی انسانی در آن مستتر باشد، می‌گوید: این روح و انرژی با حضور مستقیم هنرمند و صنعتگر در اثر بروز می‌کند. از طرفی صنایع دستی در سطح میلیونی و کلان تولید انبوه نمی‌شود بلکه تولیدهای خرد و نیمه انبوه به کمک تکنولوژی می‌تواند به صنایع دستی داشته باشیم. جنس، عناصر و المان های تکنیکی ویژگی‌هایی است که بین یک محصول صنعتی و یک هنر دستی تفاوت ایجاد می‌کند. اما اسم صنایع دستی به معنی الزام دست ساز بودن آن نیست.

آیا پیوند صنعت و سنت می‌تواند راه گشا باشد؟

بهمن نامور مطلق، معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی در گفت و گو با «ابتکار» از پیوند طراحان صنعتی و فعالان صنایع دستی و کاهش قیمت تولیدات آنها خبر می‌دهد و در رابطه با شکاف میان طراحان صنعتی و هنرمندان سنتی می گوید: این شکاف از گذشته وجود داشته است. طراحی صنعتی ما در دانشگاه ها براساس صنایع ماشینی طراحی شده است و توجه چندانی به طراحی سنتی نداشته است. ما سعی کرده ایم که با توجه به بضاعتی که در دانشگاه‌های وجود دارد این دو را به یکدیگر نزدیک کنیم و از طراحی صنعتی برای هنرهای سنتی استفاده کنیم. او ادامه می‌دهد: اگر مردم به استفاده و خرید محصولات و تولیدات صنایع دستی تشویق شوند منبع بزرگ نامحدودی به نام مردم را خواهیم داشت. سعی ما بر این است که سطوح مختلف صنایع دستی را که شامل صنایع دستی لاکچری، کاربردی و عامیانه است به نوعی حفظ کنیم.

نامورمطلق در پاسخ به این سوال که آیا پیوند طراحان صنعتی و صنایع دستی می‌تواند یکی از راه‌ها برای کاربردی شدن صنایع دستی باشد، می‌گوید: این پیوند یکی از مهمترین راهکارهاست. این پیوند می‌تواند گرایشی را که در حوزه طراحی صنعتی دانشگاهی وجود دارد به نگاه بومی نزدیک کند. وقتی نگاه بومی تر و هویتی تر شود مطمئنا صنایع دستی به صورت تام یا بخشی در کارهایشان حضور پیدا خواهد کرد. مثل نقاشی که اگر بخواهد نقاشی ایرانی کند حتما در اثرش نگارگری مستقیم یا غیر مستقیم حضور پیدا خواهد کرد. او ادامه می‌دهد: ما اگر بتوانیم کاری کنیم که در طراحی صنعتی هویتی ایرانی وجود داشته باشد، ناخوداگاه می‌توانیم از این ظرفیت‌های در طراحی صنعتی استفاده کنند. چرا که طراحان صنعتی هم سلیقه‌های روز را خوب می‌شناسند و هم کارهایشان در شکل انبوه و عملیاتی تر است.

قیمت‌ها کاهش می‌یابد

یکی از دلایلی که تولیدات هنری و صنایع دستی را از عموم ایرانیان دور کرده، قیمت‌های بالای آنهاست. قیمت‌هایی که حالا به گفته معاون صنایع دستی قرار است به یاری این پیوند کاهش یابد. اما چگونه پیوند صنعت و سنت قیمت این کالاهای هنری و دستی را خواهد شکست؟

بهمن نامورمطلق، معاون صنایع دستی در این باره می‌گوید: طراحی صنعتی تنها طراحی شکل و صورت نیست. طراحی صنعتی از نقطه صفر تا صد زنجیره تولید را تعریف می‌کند و یکی از بخش‌ها و عناصر شکل و تصویر است. بنابراین اگر طراحی صنعتی بتواند زنجیره خوبی را تعریف کند که هم کیفیت، سبک، سلیقه و مواد اولیه خوب داشته باشد سبب خواهد شد که اقبال عمومی ایجاد شود. به دنبال آن ما می توانیم تولید بیشتر داشته باشیم و این افزایش تولید موجب کاهش قیمت می‌شود. او ادامه می‌دهد: یکی از مشکلاتی که ما در این زمینه در کشور داریم این است که تولید ما تولید کاملی نیست، کم است و کارگاه‌های‌مان کوچک است. معاون صنایع دستی با اشاره به اقدامات این سازمان برای رفع این مشکل می‌گوید: ما چند اقدام را انجام داده ایم، کارگاه‌ها را به سمت کارگاه های بزرگتر سوق داده و زنجیره‌ای را باز تعریف کرده‌ایم تا قیمت تعریف شده کم تر شود. اگر کارگاه بزرگتر باشد مواد اولیه بیشتری خریداری می‌شود. ضمن اینکه می‌تواند ‌زنجیره را کنار هم بچیند و افراد بیشتری در کنار هم جمع کند. هم سرعت و دقت بالاتر می‌رود و هم قیمت خدمات پایین می‌آید. در نهایت قیمت تمام شده کاهش خواهد داشت و ما را رقابت پذیر تر می‌کند.

300 کارگاه تا پایان برنامه شش توسعه

به گفته معاون صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، پیوند طراحان صنعتی و فعالان صنایع دستی بیش از یک سال است که کلید خورده و یکی از اهداف سازمان را طراحی و تشویق و حمایت کارگاه‌های بزرگ تشکیل داده، بدون اینکه به کارگاه‌های کوچک و خانگی بی توجهی شود. او می‌گوید: تا پایان برنامه ششم باید تعداد بیش از 300 کارگاه بزرگ با ظرفیت 500 نفر در ایران داشته باشیم. کارگاه‌هایی که امروز تعداد کمی از آنها در کشور دایرند.

نامور مطلق ادامه می‌دهد: تا کنون30 تا 40کارگاه بزرگ را شناسایی کرده ایم و از آنها حمایت می‌کنیم تا اینکه بتوانیم طراحی، فضا و فروش مناسب‌تری برای آنها ایجاد کنیم و سایر کارگاه‌ها را به آنها بیفزاییم. در برنامه ششم توسعه، سقفی را برای کارگاه‌های بزرگ مشخص کرده‌ایم که باید به این سقف برسیم و براساس آن و برای تحقق آن اقدام کنیم.

سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برای اولین بار برای گسترش کارگاه‌های بزرگ‌تر دست به کار شده و براساس آن چه معاون صنایع دستی سازمان میراث بیان می‌کند تسهیلاتی نیز برای این تدبیر اندیشیده است. او در رابطه با تسهیلات این سازمان می‌گوید: برای کارگاه‌های کوچک که شرایط لازم برای دریافت وام داشته باشند تا کمتر از 100 میلیون تومان وام پرداخت می‌شود و کارگاه‌های بزرگ از 500 تا یک میلیارد تسهیلات دریافت خواهند کرد تا امکانات و تجهیزاتشان را افزایش دهند و یا مواد اولیه خریداری کنند. معاون میراث فرهنگی می‌گوید: نزدیک به 3 سال است که این تسهلات به کارگاه‌ها پرداخت می‌شود. برخی از کارگاه ها توانسته اند با این پول از ورشکستگی نجات پیدا کنند. این اعتبارات همچنان به کارگاه‌ها ارائه می‌شود و امیدواریم که اعتبارات سازمان افزایش یابد تا تعداد بیشتری از کارگاه‌ها تحت پوشش قرار گیرند.

 

منبع: صبحانه آنلاین

اشتراک گذاری

قرار دادن یک دیدگاه